Gluten duyarlı enteropati olarak da bilinen Çölyak Hastalığı; ishal, karında şişlik, kilo alamama, iştahsızlık gibi bulgularla seyreden, bağışıklık sistemi ile ilgili, genetik bir hastalıktır.

Türkiye’deki görülme sıklığı %1 ile %0,3 arasındadır. Türkiye’de tanı konmuş çölyak hastası sayısı beklenenin çok altındadır. Yani, çölyak hastalığı olup da tanısı konmamış birey sayısı oldukça fazla.

Çölyak hastalığının nedeni

Çölyak hastalığı; buğday, arpa, çavdar, yulaf gibi tahıllarda bulunan “guluten” isimli proteine karşı, bağışıklık sisteminin anormal yanıt vermesiyle oluşur.

Gluten içeren besinlerin tüketilmesiyle, ince bağırsakta enflamasyon, tüysü oluşumlarda bozulma – düzleşme ve sonuç olarak sindirim problemi ortaya çıkar.

Yani, çölyak hastalığı guluten alerjisi değildir.

Çölyak hastalığı bulguları

Çölyak hastalığı bulguları herhangi bir yaşta ortaya çıkabilir. Bulguların şiddeti kişiden kişiye farklılık gösterir.

Erişkinlerde sık görülen çölyak hastalığı bulguları;

  • Karında şişlik, gaz ve ağrı
  • İştahsızlık
  • Kilo alamama
  • Kas zayıflığı
  • Yaygın vücut ağrısı
  • İshal
  • Ağız içinde tekrarlayan aft
  • Ciltte kaşıntılı döküntüler (dermatitis herpetiformis)
  • Kansızlık
  • Karaciğer enzim yüksekliği
  • Vitamin D eksikliği
  • Demir eksikliği
  • Vitamin B12 eksikliği
  • Folik asit eksikliği

Kimler çölyak hastlığı açısından kontrol edilmeli

Uzun süren veya tekrarlayan ishal, kilo kaybı, karında şişlik, gaz yakınmaları olanlar,

Nedeni tespit edilemeyen, demir eksikliği, vitamin B12 eksikliği, folik asit eksikliği, vitamin D eksikliği, karaciğer enzim yüksekliği (AST, ALT), gelişme geriliği, el ve ayaklarda keçeleşme-karıncalanma gibi bulgular olanlar,

Çölyak hastalığı bulgularına ilave olarak ailesinde tip 1 şeker hastalığı veya bağışıklık sistemi ile ilgili hastalığı olanlar

çölyak hastalığı açısından araştırılmalıdır.

Çölyak hastalığı tanısı

Laktoz intoleransı, iritabıl barsak sendromu gibi hastalıklarla benzer bulgulara sahip olması nedeniyle çölyak hastalığı tanısı zordur.

Çölyak hastalığı tanısyla birlikte ömür boyu glutensiz diyet yapılması gerekeceği için, tanının kesin olması da çok önemlidir.

Çölyak hastalığı tanısı için ilk olarak çalışılacak olan serolojik testler,

  • Doku Tranglutaminaz Antikoru (dTg) – IgA. Sensivite %90-98, Spesifite %95-97.
  • Endomisyum Antikoru (EMA) IgA. Sensivite %85-98, Spesifite %97-100.

EMA ve dTg testleri pozitif olduğu zaman yapılacak üst gis endoskopisi (özofagogastroduodenoskopi) ile onikiparmak bağırsağından biyopsi alınır ve patolojik inceleme ile tanının doğrulanması gerekir.

Çölyak hastalığı tanısında kullanılan serolojik, genetik ve histolojik testlerin, deneyimli bir hekim tarafından yorumlanması gerekir çünkü;

  • Gulutensiz beslenenlerde yapılacak antikor testleri ve patolojik incelemeler doğru sonuç vermeyebilir. Bu durumda HLA DQ2 ve DQ8 gibi genetik testler yapılabilir veya 2-6 hafta 3 gr/gün guluten içeren diyet sonrasında antikor testleri planlanabilir.
  • Total IgA eksikliği gibi bağışıklık sistemi hastalıkları, paraziter ve bakteriyel hastalıklar gibi durumlarda da yanlış test sonuçları görülebilir.
  • Bütün testlerin normal olduğu ancak gulutensiz beslenme ile yakınmaların kaybolduğu yeni bir tanımlama daha var; Çölyak olmayan guluten duyarlılığı (Non-celiac gluten sensivity).

Çölyak hastalığının tedavisi

Çölyak hastalığının tek tedavisi, buğday, arpa, çavdar, yulaf gibi gluten içeren tahılları ömür boyu tüketmemektir.

Pirinç, mısır, nohut, kinoa tüketilebilir.

Çölyak hastalığında tüketilmemesi gerekenler

Buğday, arpa, çavdar ve yulaf içeren herşey (bulgur, irmik, makarna, şehriye, ekmek, bisküvi, kek, pasta, kurabiye, bisküvi, börek, gofret, simit, dondurma külahı, baklava, tarhana…).

Bira, votka, cin gibi malt kullanılan içecekler.

Paketli hazır gıdalar tüketilmeden önce ürün bilgisi incelenmelidir.

Çölyak hastalığı için üretilen paketli gulutensiz ürünler tüketilebilir.

Uzun süredir devam eden ishal, karında, şişlik, kilo alamama gibi yakınmalarınız varsa çölyak hastalığı açısından da değerlendirilmeniz önerilir.

Sağlıklı, mutlu ve aşk dolu günler dilerim.

Dr. Halil Ertürk
İç hastalıkları uzmanı

Dr. Halil Ertürk

Yazar HakkındaDr. Halil Ertürk

İç Hastalıkları Uzmanı. Canyon Ranch Kaplankaya +90 252 511 00 51